Hỏi đáp

Doctorate Là Gì ? Tiến Sĩ Giáo Dục Dịch Lịch sự Tiếng Anh Là Gì – viettingame

l xmlns:mso=”urn:schemas-microsoft-com:office:office” xmlns:msdt=”uuid:C2F41010-65B3-11d1-A29F-00AA00C14882″>Học vị tiến sỹ và học hàm ở những ĐH Úc và Mĩ (Nguyễn văn Tuấn)

Học vị tiến sỹ và học hàm ở những ĐH Úc và Mĩ nguồn http://chuyenluan.net với sự đồng ý của tác giảNguyễn Văn Tuấn
*
*

Gửi bài này cho bằng hữu

07 tháng 11, 2007

Phần 1

*

So với sinh viên và giới khoa bảng, bằng cấp ĐH hay học vị vừa là cứu vớt cánh vừa là phương tiện. Là sinh viên đang miệt mài trong số trường ĐH hay cao đẳng, tiềm năng và cũng là ước mơ thực tiễn nhất là được tốt nghiệp, được cấp mảnh giấy với ghi tên mình kèm theo một cụm từ phản ánh tầm cỡ học lực mà mình mới hoàn tất. Vì thế thế, bằng cấp là một phần thưởng cho sự học tập, một minh chứng về kinh nghiệm trình độ chuyên môn.

Bằng cấp, nhất là ở bậc ĐH, rất phức tạp và … phong phú. Chỉ riêng ở Mĩ, những ĐH Mĩ hàng năm cấp hơn 3000 loại bằng cấp không giống nhau! Hàng năm, Mĩ cấp khoảng 1,14 triệu học vị cử nhân, 420 ngàn thạc sĩ và 18 ngàn tiến sỹ. Với một số trong những lượng bằng cấp khổng lồ và đa dạng chủng loại như vậy, chẳng trách nhiều người trong chúng ta rất dễ dẫn đến nhầm lẫn về tên thường gọi của chúng. Cùng thêm vào này là những quảng cáo của nhiều người trên những phương tiện đại chúng báo chí Việt ngữ, hoặc vô tình hoặc cố ý, làm cho học vị tiến sỹ chẳng khác gì một loại học vị vàng thau lẫn lộn.

Nội dung bài viết này sẽ trình diễn một cách bao quát khối hệ thống bằng cấp và chức vụ khoa bảng ở một vài nước Tây phương mà người viết đã với kinh nghiệm thao tác làm việc thực tiễn hay với tìm hiểu, với mong muốn là sẽ làm, hay thêm phần làm, sáng sủa tỏ được vài thắc mắc thầm kín mà tôi tin là nhiều sinh viên và học viên đã và đang với. Cố nhiên, vì như thế tôi được đào tạo và huấn luyện hay thao tác làm việc khoa học trong khối hệ thống giáo dục Úc và Mĩ, những bằng cấp của những nước này sẽ được bàn kĩ hơn những bằng cấp ở những nước khác. Qua nội dung bài viết này, tôi mong muốn các bạn đọc sẽ bổ sung cập nhật thêm khối hệ thống bằng cấp ở những nước Âu châu cho hoàn hảo và không thiếu hơn.

*

Ngược dòng lịch sử dân tộc

Mà thậm chí nói phần to khối hệ thống tổ chức giáo dục ĐH và khối hệ thống học vị ĐH trên toàn cầu ngày này được hình thành theo quy mô giáo dục ĐH của bốn nước Đức, Pháp, Anh, và Mĩ. Những nước này còn có tác động to tới nền giáo dục tiến bộ ở những nước khác trên toàn cầu, kể cả Việt Nam, hoặc qua những chính phủ thuộc địa, đoạt được bằng quân sự và tài chính, hoặc qua truyền giáo.

Đang xem: Doctorate là gì

Học vị tiến sỹ xuất phát từ hai trường ĐH Paris ở Pháp (xây dựng vào năm 1170) và ĐH Bologna ở Ý (xây dựng vào khoảng 1158), lúc đó hai trung tâm giáo dục hàng đầu ở Âu châu. Theo bộ luật La Mã (Roman Law), vào thời Trung cổ, mỗi ngành nghề với quyền xây dựng một hiệp hội gọi là Collegium, và hiệp hội này bầu ra những những người có danh hiệu là Magistrates (tạm dịch là Thầy). Vào thời kì này, người được nhận vào làm công việc phụ giảng được gọi là Bachalari. Vào thời điểm cuối thế kỷ 13, ĐH Paris thay đổi học vị này thành Baccalauréat. Lúc bấy giờ, học vị Baccalaureate hay Bachelor là học vị duy nhất được cấp cho những thí sinh đã (i) thi đỗ một khóa thi do những những Thầy đề ra; và (ii) đã hoàn tất một chương trình học 4 năm về ngữ pháp (grammar), tu từ học (rhetoric) và lôgíc học. Sau lúc hoàn tất văn bằng Bachelor, thí sinh thậm chí theo học tiếp chương trìnhMaster hay Doctor. Và sau lúc đã xong chương trình học Master hay Doctor (khoảng 8 năm học), một hội đồng giám khảo sẽ duyệt xét thí sinh để kết nạp vào tổ chức được gọi là Universitas of Doctors (1). Thành viên của tổ chức này cũng là một “chứng chỉ” được hành nghề giảng dạy ĐH. Lúc bấy giờ, những chức danh như Master, Doctor và Professor với cùng nghĩa và tương đương về giai cấp: hành nghề dạy học. Vào thế kỷ 13, những người dạy học tại Trường ĐH Bologna, lúc này là trung tâm về luật pháp ở Âu châu, được gọi là Doctor. Trong lúc đó, ở ĐH Paris, là trung tâm về văn học thẩm mỹ, những người dạy học được gọi làMaster. Do đó, những nhà khoa bảng thuộc những bộ môn văn hóa truyền thống thẩm mỹ thường được gọi là Master of Arts (M.A), trong lúc những đồng nghiệp của họ trong số bộ môn triết lí, thần học, y khoa, và luật được gọi là Doctor of Philosophy (Ph.D).

Vào cùng thời, Nước anh xây dựng hai ĐH Oxford (xây dựng vào khoảng 1249) và Cambridge (xây dựng vào khoảng 1209). Tuy mô phỏng theo khối hệ thống tổ chức của ĐH Paris, hai trường này xem học vị Doctor cao hơn Master.

Ở Mĩ, ĐH Harvard được xây dựng vào năm 1636, với cơ cấu tổ chức tổ chức được mô phỏng trọn vẹn theo khối hệ thống ĐH ở Anh và Đức. Lúc đó, văn bằng Baccalaureatelà văn bằng duy nhất được cấp cho sinh viên tốt nghiệp. Sau đó vài năm, văn bằng Bachelor of Arts(B.A) được cấp cho những sinh viên đã hoàn tất 4 năm học và qua một kì thi tốt nghiệp. Năm 1851, ĐH Harvard cho mở thêm chương trình học Bachelor of Science (B.S). Một năm sau đó (1852), ĐH Yale phát hành chương trình học 3 năm kéo theo học vị Bachelor of Philosophy (B. Phil).

Thời điểm đầu thế kỷ 19, bốn sinh viên của Mĩ là Edward Everett, George Ticknor, George Bancroft và Joseph Green Cogswell được cử quý phái học tại trường ĐH Gottingen (Đức), và sau lúc trở về Mĩ họ trở thành giáo sư tại ĐH Harvard. Bốn người này đã với nhiều tác động to trong việc hình thành một khối hệ thống giáo dục sau ĐH tại Mĩ (và Everett sau này được bổ nhiệm làm hiệu trưởng ĐH Harvard). Năm 1853, ĐH Michigan thành lập, với cơ cấu tổ chức tổ chức theo quy mô của Đức, đã quyết định đưa vào chương trình Master of Arts (M.A). Sau đó 7 năm, ĐH Yale (xây dựng năm 1701) chính thức cấp học vị Doctor of Philosophy. Nhưng khối hệ thống sau ĐH thực sự mang tính chất “Mĩ” chỉ khởi đầu lúc hai ĐH John Hopkins (xây dựng vào năm 1876) và Chicago (xây dựng vào năm 1890), với chủ trương chỉ dạy chương trình sau ĐH.

Ngày này, ở việt nam sau một thời hạn thảo luận, học vị Ph.D được dịch là tiến sỹ và học vị Masters là thạc sĩ. Tuy cách dịch này đôi lúc cũng tạo ra tranh cãi và nhầm lẫn, nhưng theo thời hạn, với lẽ nhiều người đã gật đầu đồng ý với cách gọi hai học vị đó.

Khối hệ thống bằng cấp ĐH

Nói một cách bao quát, sau 5 năm ở bậc tiểu học và 7 năm ở bậc trung học, học viên với kinh nghiệm hay thích theo đuổi tiếp sự nghiệp học hành thậm chí ghi danh hay thi vào những trường cao đẳng hay ĐH để học thêm. Dù với sự khác lạ về quy mô, tổ chức, quy định, và tiêu chuẩn chỉnh giữa những vương quốc, nhưng nói tóm lại khối hệ thống giáo dục cao đẳng và ĐH thậm chí chia làm ba hình thức chính mà tôi tạm đặt tên là: cao đẳng, ĐH, và sau ĐH.

Ở bậc “cao đẳng” (với lúc được dịch làđại học xã hội) gồm những trường và trung tâm với chương trình huấn luyện thực tiễn, nhắm vào mục đích đào tạo và huấn luyện thợ hay cán sự với tay nghề cao, hay nhân viên kĩ thuật tay nghề cao. Những chương trình này thường kéo dãn dài trong vòng 2 tới 3 năm. Chương trình dạy học ở những trường này đã biết thành nhiều nhà giáo dục chỉ trích gay gắt là quá thực tiễn và thiếu tiêu chuẩn chỉnh khoa bảng. Dù vậy, những trường này cũng khá được sự ủng hộ của nhiều người vì như thế nó đem lại thời cơ cho những học viên ko đủ ĐK hay kinh nghiệm hay theo đuổi những chương trình ở bậc ĐH. Khối hệ thống giáo dục cao đẳng của Mĩ đã được một số trong những nước như Úc, Gia Nã Đại, Nhật và Phi Luật Tân mô phỏng theo. Ở Mĩ, những trường đảm nhiệm những chương trình huấn luyện hệ cao đẳng thường được gọi là “Community College” (hay còn được gọi là “Junior College”) (2), và ở Úc, những trường này thường được gọi là “Technical College”.

Cao hơn hệ cao đẳng là khối hệ thống giáo dục ĐH (Undergraduate university education) nhằm mục tiêu tiềm năng đào tạo và huấn luyện những nhân viên với trình độ lí thuyết căn phiên bản tương đối cao trong mọi nghành nghề như technology – kĩ thuật, y khoa, tài chính, luật, nghệ thật, v.v. Tùy từng môn học, để theo học những chương trình này, học viên thường xuyên phải tiêu ra từ 3 tới 6 năm.

Sau cùng là chương trình giáo dục sau ĐH nhắm vào tiềm năng đào tạo và huấn luyện những nhà nha khoa và kĩ thuật với trình độ trình độ chuyên môn vừa sâu sát vừa cao, và những giáo sư, những nhà phân tích tương lai cho những trường ĐH hay trung tâm phân tích. Trong số chương trình sau ĐH này, học viên phải vừa học tập, vừa phân tích từ hai năm tới 10 năm, tùy từng ngành nghề trình độ chuyên môn.

Ở phía trên cũng cần đề cập tới vấn đề tên thường gọi của những trung tâm đào tạo và huấn luyện. Phần đông những trung tâm huấn luyện bậc ĐH và sau ĐH thường xuyên có tên University (ĐH). Tuy nhiên, một số trong những trường lừng danh, do truyền thống lịch sử và di sản lịch sử dân tộc để lại, vẫn duy trì những tên thường gọi cũ như College (ví dụ điển hình nhưDarmouth College, Mĩ), Institute (như Massachusetts Institute of Technology, Mĩ), hay thậm chí School (như London School of Economics, Anh).

Vấn đề tên thường gọi trở nên khá rắc rối lúc chữ Collegeđược sử dụng để gọi một phân khoa trong ĐH và thậm chí một trường trung học. Thật vậy, trong một số trong những (ko nhỏ) những trường ĐH ở Mĩ, Anh và Úc, một số trong những phân khoa được gọi là College (thay vì như thế Faculty). Những trường ĐH to và lâu lăm như Oxford và Cambridge (Anh) với nhiều trường Colleges như là những phân khoa trình độ chuyên môn trong khối hệ thống tổ chức nội bộ. Ở Anh, một số trong những trường tuy đào tạo và huấn luyện chương trình ĐH, nhưng vẫn không với quyền cấp bằng, được gọi là “University College” (2).

Ở Anh và Úc, một số trong những trường trung học tư thục (như Eton và Winchester) cũng mang tên là College! Điều này đã tạo ra một hiểu lầm sự khác lạ giữa College là một trường trung học và College là một trường ĐH trên mặt báo sắp phía trên ở trong nước (3).

Càng phức tạp hơn, lúc chữ College còn sử dụng để chỉ một số trong những hội đoàn trình độ chuyên môn (phần to là y khoa), như College of Surgeons, College of Radiologists, College of Physicians, v.v… Tuy những hội đoàn này ko chính thức cấp văn bằng, nhưng là những tổ chức đào tạo và huấn luyện và công nhận trình độ kĩ năng nghề nghiệp. Những đoàn thể này trọn vẹn độc lập với những trường ĐH, nhưng thí sinh muốn trở thành thành viên của những trường này đều phải trải qua một kì thi tuyển rất khó khăn và với tính đối đầu rất cao.

Khối hệ thống bằng cấp bậc cao đẳng và ĐH

Ở mỗi bậc cao đẳng, ĐH và sau ĐH, với nhiều bằng cấp không giống nhau được cấp cho những học viên tốt nghiệp hay đã đạt được một số trong những tiêu chuẩn chỉnh được đề ra trong một số trong những ngành nghề. Ở khối hệ thống cao đẳng (“Community College”), sau hai năm học và đủ điểm tốt nghiệp, học viên được cấp văn bằng Associate (4), như Associate in Arts, Associate in Applied Science, Associate in Business Adminstration, v.v…

Ở khối hệ thống ĐH, văn bằng Bachelor (tức Cử nhân) thường được cấp cho học viên sau lúc đã hoàn tất chương trình học. Hai bằng Bachelor of Arts (B.A.) và Bachelor of Science (B.S. ở Mĩ hay B.Sc. ở Anh và Úc) vẫn là hai bằng cấp thông dụng nhất (5). Ngoài hai văn bằng chung này ra, còn tồn tại nhiều văn bằng với những tên rất ví dụ như Bachelor of Engineering (Cử nhân Kĩ thuật), Bachelor of Architecture (Cử nhân Kiến trúc), Bachelor of Medicine (Cử nhân Y khoa), Bachelor of Nursing(Cử nhân Điều dưỡng), Bachelor of Economics (Cử nhân Kinh tế tài chính), Bachelor of Jurisprudence (Cử nhân Luật học), v.v… Ngày này, với đà tiến bộ về khoa học và kĩ thuật trong thời hạn sắp phía trên, đã với hơn 600 loại bằng cử nhân trong số môn học không giống nhau được cấp bởi những trường ĐH ở Mĩ!

Khối hệ thống bằng cấp bậc sau ĐH

Ở khối hệ thống cao đẳng và ĐH, khối hệ thống văn bằng khá đơn giản và giản dị, nhưng ở bậc hậu ĐH thì khối hệ thống văn bằng rất phức tạp và với sự không giống nhau giữa những vương quốc, ko những về tên thường gọi, danh xưng, mà còn ở tiêu chuẩn chỉnh và phương cách đào tạo và huấn luyện.

• Graduate Diploma

Phía trên là một loại văn bằng chỉ thịnh hành ở những ĐH Anh và Úc hay một số trong những nước còn chịu tác động khối hệ thống giáo dục của Anh. Như tên thường gọi của văn bằng ám chỉ (Diploma với gốc Hy Lạp, Diplous, Có nghĩa là “gấp hai”), Graduate Diploma (6) là một văn bằng học thêm. Thực vậy, Graduate Diploma thường dành riêng cho (i) những người muốn theo học những môn học mà ko cùng môn học ở bậc cử nhân mà người ta đã với (ví dụ như sinh viên đã với bằng cử nhân về toán, nhưng muốn theo học hậu ĐH nghành quản lí); và (ii) những người ko đủ kinh nghiệm hay ĐK học bậc Master. Thời hạn học Graduate Diploma thường từ là 1 tới hai năm. Sinh viên ko cần làm luận án tốt nghiệp. Ngày này, với sự đối đầu giữa những trường ĐH ngày càng gay gắt, số lượng sinh viên theo học Graduate Diploma ít đi dần, vì như thế phần đông họ tìm cách học chương trình Master. Thật ra, khoảng phân nửa những môn học của chương trình Graduate Diploma là nằm trong chương trình học Master.

• Master – thạc sĩ

Danh từ Master với gốc từ tiếng Anh cổ,Maegester; và chữ này tự nó được vay mượn từ tiếng Pháp cổ, Maistre, Có nghĩa là Thầy. Cũng như ở bậc cử nhân, hai văn bằng Master of Science (M.Sc. hay M.S.) và Master of Arts (M.A.) là hai văn bằng thông dụng nhất ở bậc hậu ĐH. Tuy nhiên cũng có thể có những văn bằng trình độ chuyên môn cho những ngành trình độ chuyên môn khác như tài chính (Master of Economics), luật (Master of Law), kĩ thuật (Master of Engineering), v.v… Riêng tại Mĩ, với khoảng 500 văn bằng Masters không giống nhau! Theo thống kê ở Mĩ, vào vào đầu thế kỷ 20, những trường ĐH Mĩ đã cấp 1015 văn bằng master; cho tới năm 1960, số lượng này tăng thêm khoảng 141 ngàn, và tới năm 1998, khoảng 420 ngàn.

Chương trình học Master, cũng như chương trình Graduate Diploma, là nhằm mục tiêu vào tiềm năng đào tạo và huấn luyện những nhân viên kĩ thuật cho những cơ quan chính phủ và công ti kĩ nghệ. Sau lúc tốt nghiệp, những người này phải với một kinh nghiệm trình độ chuyên môn vừa sâu, vừa vững vàng, thậm chí thỏa mãn nhu cầu cho yêu cầu thực tiễn của một cơ quan hay công ti. Chương trình Master thường dành riêng cho những sinh viên đã với bằng cử nhân cùng nghành. Tuy nhiên, tùy từng trường hợp cá thể và kinh nghiệm, những sinh viên cũng thậm chí theo học những nghành trình độ chuyên môn khác với văn bằng căn phiên bản cử nhân mà người ta đã với. Ngày này, sinh viên trong số nghành khoa học thuần túy cũng thậm chí được nhận vào học bên những nghành tài chính hay xã hội học. Chương trình Master thường kéo dãn dài từ là 1 tới hai năm. Nhưng cũng có thể có trường dạy M.B.A. (Master of Business Administration) trong vòng một năm, với một chương trình học rất nặng mùi và yên cầu sinh viên phải học ngày học đêm.

• Doctorate – tiến sỹ

Chương trình học Doctorate (7) là nhằm mục tiêu mục đích đào tạo và huấn luyện những nhà nha khoa chuyên nghiệp (professional scientists), những nhân viên phân tích thời thượng cho những công ti kĩ nghệ và những cơ quan phân tích thuộc chính phủ. Những người này đóng vai trò then chốt cho nền khoa học của một nước và là nguồn hỗ trợ nhân lực giảng dạy cho những trường ĐH. Thời hạn học (thật ra phân tích thì đúng hơn) thường thì từ 3 tới 6 năm. Trong thời hạn phân tích, sinh viên phải công bố ít nhất là 3 bài báo khoa học trên những tạp chí với peer-review (tức khối hệ thống bình duyệt) để thậm chí viết và bảo vệ luận án. Luận án thường được 3 giáo sư hay nhà nha khoa với uy tín (trong đó ít nhất là một trong người phải từ quốc tế) duyệt xét và phê chuẩn chỉnh. Thời hạn duyệt xét luận án thậm chí từ 6 tháng tới một năm. Nói tóm gọn ở những nước Tây phương như Mĩ, Canada, Úc, và Nước anh, văn bằng tiến sỹ là văn bằng tối đa trong khối hệ thống giáo dục hậu ĐH. Tuy nhiên, với vài khác lạ về tên thường gọi những văn bằng doctorate này giữa những nước, và nếu ko để ý, sẽ tạo ra những hiểu lầm không mong muốn.

Ở những nước như Anh và Úc, với ba dạng tiến sỹ riêng lẻ: Ph.D cho toàn bộ những nghành (kể cả y khoa), M.D (Doctor of Medicine) dành riêng cho y khoa, và D.Sc (Doctor of Science) cho toàn bộ những ngành khoa học. Ở những nước này, học vị D.Sc, trên lí thuyết, được xem cao hơn học vị Ph.D và M.D, vì như thế một trong những ĐK được theo học D.Sc là thí sinh phải với học vị Ph.D hay M.D ít nhất là 10 năm và đã với đóng góp to trong phân tích khoa học trên trường quốc tế.

Ko nên nhầm lẫn giữa văn bằng D.Sc của Úc/Anh và của Mĩ. Ở Mĩ, văn bằng tối đa là Ph.D hay tương đương. Những văn bằng tương đương Ph.D ở Mĩ thường gặp gỡ là D.Sc (còn được viết tắt là Sc.D), Ed.D. (Doctor of Education, TS Giáo dục), Dr.P.H (Doctor of Public Health, TS Y tế Công cùng), Dr.Eng (Doctor of Engineering, TS Kĩ thuật). Một trong những trường, ví dụ như Trường ĐH Harvard, học vị doctorate của nghành Y tế Công cùng (Public Health) là D.Sc., trong lúc đó ở những trường khác lại gọi là Dr.P.H hay Ph.D. Tương tự, ở Trường ĐH Boston, những học viên tốt nghiệp doctorate ngành sư phạm được gọi là Ed.D., nhưng phần to ở những trường khác thì lại được gọi là Ph.D. Văn bằng Ph.D. cũng khá được cấp cho những học viên trong số ngành kĩ thuật, nhưng với trường ở Mĩ lại gọi là Dr.Eng! Vì thế thế văn bằng D.Sc của Mĩ ko tương đương với bằng D.Sc của Úc hay Anh Quốc.

• TS và Bác Sỹ

Tiếng Việt ta phân biệt TS và Bác Sỹ; tuy nhiên trong tiếng Anh, những những người có học vị Ph.D, D.Sc và M.D đều được gọi là Doctor. Tuy nhiên, với sự khác lạ giữa văn bằng M.D của Úc/Anh và M.D của Mĩ. Không phải như ở Mĩ, nơi mà y khoa được dạy như một chương trình sau ĐH (“Graduate study”, tức sau lúc sinh viên đã xong chương trình Cử nhân); ở Úc và Anh, những sinh viên học y khoa được tuyển thẳng từ những trường trung học, và do đó, chương trình y khoa sẽ là bậc ĐH (“Undergraduate”), tuy nhiên thời hạn huấn luyện tương đương. Trong lúc những sinh viên y khoa ở Mĩ ra trường với văn bằng M.D (Doctor of Medicine, TS Y khoa), những đồng nghiệp của họ ở Úc tốt nghiệp với hai bằng cử nhân M.B và B.S (Bachelor of Medicine và Bachelor of Surgery, Cử nhân Y khoa và Cử nhân Giải phẫu). Rất cần được nói thêm là tuy nhiên văn bằng là cử nhân, nhưng danh xưng của họ là Doctor (Bác Sỹ).

Ở Úc, những BS đã với văn bằng M.B và B.S thậm chí ghi danh theo học tiếp chương trình Ph.D hay M.D. Chương trình Ph.D với mục đích đào tạo và huấn luyện những BS thành những nhà nha khoa chuyên nghiệp, với kinh nghiệm phân tích độc lập. Chương trình M.D với mục đích đào tạo và huấn luyện những BS thành những Chuyên Viên lâm sàng (clinical science) hơn là khoa học cơ phiên bản (basic science). Chương trình học M.D thông thông thường là 2 cho tới 3 năm (thời gian ngắn hơn thời hạn học Ph.D khoảng một hoặc hai năm). Do đó, văn bằng M.D của Úc và Anh không tồn tại cùng nghĩa với văn bằng M.D của Mĩ.

• Post-doctorate – “Hậu tiến sỹ”

Lúc học viên hoàn tất chương trình tiến sỹ, thí sinh còn phải trải qua một mức độ “thực tập” thường thì kéo dãn dài khoảng 1 tới 5 năm. Người phân tích trong mức độ này thường được gọi là “Post-doctoral fellow” (tạm dịch là “phân tích sinh hậu tiến sỹ”). Thực ra, trong mức độ này, thí sinh ko được cấp văn bằng gì cả, vì như thế phía trên là mức độ mà phân tích sinh phải thao tác làm việc dưới sự hướng dẫn của một giáo sư kinh nghiệm, và qua đó từ từ tự mình phát triển một chương trình phân tích của riêng mình. Phía trên cũng là thời hạn mà phân tích sinh với thời cơ để “trưởng thành” một nhà phân tích độc lập. Vì thế thế, “Postdoctoral fellow” ko phải là một văn bằng, và ko nên hiểu như là một “tiến sỹ thời thượng” (8).

Phần 2

Khối hệ thống học hàm

Học vị là những văn bằng được cấp bởi những trung tâm giáo dục cho sinh viên sau lúc đã hoàn tất một chương trình học. Học hàm là những chức vụ khoa bảng hoặc do những trường ĐH đề bạt hoặc do chính phủ trao tặng cho những người giảng dạy hay phân tích khoa học. Nói đến việc “Học hàm” ở phía trên là nói đến việc chức giáo sư (Professor), phó giáo sư (Associate Professor), giáo sư dự khuyết (Assistant Professor), giảng sư (Lecturer và Senior Lecturer), và những chức danh trong số viện phân tích khoa học như Fellow, Senior Fellow, Principal Fellowvà Scientist.

Trong số trường ĐH Tây phương, người ta phân biệt ba cấp nhân viên giảng dạy mà tôi tạm gọi là: tập sự, trung cấp, và thời thượng. Ở bậc tập sự gồm những chức vụ như Teaching Assistant, Tutor. Proctor, v.v… Những nhân viên này còn có trách nhiệm làm phụ giảng, chấm bài thi, giám thị trong phòng thí nghiệm, v.v…

Ở bậc trung cấp gồm những nhân viên khoa bảng mang học hàm như Lecturer (ở Anh và Úc), Maitre Assistant (Pháp) và Assistant Professor (Mĩ) (9). Những nhân viên này là những người đang ở những bước đầu tiên trong nấc thang sự nghiệp khoa bảng, với trọng trách trực tiếp giảng dạy sinh viên và làm phân tích hoặc độc lập, hoặc dưới sự cơ quan chi phối của những giáo sư thâm niên. Trên trung cấp một bậc là những nhân viên khoa bảng mang học hàm Reader, Fellow hay Senior Lecturer (ở Anh và Úc), Maitre de Conférence (Pháp) và Associate Professor (Úc và Mĩ) (10). Những người này là những nhà khoa bảng đang ở trong thời kỳ “quá độ” để sẵn sàng được đề bạt lên một chức vụ khoa bảng tối đa trong khối hệ thống học hàm ĐH. Trong đại hầu hết, họ cũng là những nhà phân tích độc lập và với rất nhiều uy tín trong trình độ chuyên môn.

Sau cùng là những chức danh khoa bảng thời thượng nhất như Professor (ở Mĩ, Anh, và Úc, Pháp) hay Senior Fellow (Anh và Úc) (11). Họ là những nhà khoa bảng kinh nghiệm mãn tính và quy trình phân tích với uy tín trên trường quốc tế.

Tiêu chuẩn chỉnh để được đề bạt vào những chức vụ này thường phụ thuộc vào ba góp sức chính: phân tích, giảng dạy, và phục vụ xã hội. Về phân tích, mức độ góp sức cho kỹ năng thế giới được “đo lường và thống kê” bằng số lượng và quality những bằng trí tuệ sáng tạo (patents) hay những bài báo khoa học (papers) được công bố trong số tạp chí khoa học trình độ chuyên môn (12). Tùy từng trường ĐH, một Assistant Professor phải với ít nhất là 5 bài báo khoa học; một Associate Professor thường xuyên phải với tối thiểu là 30 bài báo khoa học; và một Professor phải với tối thiểu là 50 (thông thường là 100) bài báo khoa học.

Học hàm “phối kết hợp”

Ngoài những học hàm được phong hay đề bạt một cách nghiêm chỉnh dựa trên thành thích hoạt động và sinh hoạt khoa học và giảng dạy, trong một số trong những ngành như y khoa, tài chính, và kĩ thuật, một số trong những học hàm được trao tặng phụ thuộc vào sự quan hệ của người được trao và trường ĐH. Trong số trung tâm bệnh viện, một số trong những BS chuyên nghành thời thượng, tuy rằng không làm phân tích khoa học và chưa từng công bố dự án công trình khoa học nào, thậm chí được bổ nhiệm chức vụ Lecturer, Assistant Professor, Associate Professor hay thậm chí Professor trong số trường Y. Tương tự, một số trong những nhân viên phân tích khoa học trong số công ti kĩ nghệ, tuy rằng không giảng dạy, nhưng cũng khá được trao tặng những chức vụ khoa bảng trên. Những “nhà khoa bảng” này ko được trường ĐH trả lương, và ko phải là nhân viên chính thức của trường. Nhưng lúc họ công bố những bài báo khoa học thì trường với quyền kể những bài báo đó như tài sản tri thức trong phòng trường! Tuy nhiên, bù lại, họ được phép sử dụng những danh xưng khoa bảng của trường trong số văn phiên bản liên quan tới hoạt động và sinh hoạt khoa học. Những học hàm này thường xuyên có chữ “Conjoint” hay “Adjunct” phía trước danh xưng “Professor” hay “Associate Professor” để phân biệt với những học hàm “thật”. Việc sử dụng những danh xưng này, trên lí thuyết, thường được những trường ĐH kiểm tra rất gắt gao; tuy nhiên trong thực tiễn, nhiều người được trao những học hàm này thường lờ đi!

hàm danh dựHầu như toàn bộ những trường ĐH ở những nước Tây phương đều sở hữu những kế hoạch để biểu dương tên tuổi và lừng danh của trường mình tới với toàn cầu phía bên ngoài. Để đạt được tiềm năng này, những trường ĐH thường sử dụng chính sách cấp học vị và học hàm danh dự cho những nhân vật quan trọng trong xã hội. Những học vị và học hàm danh dự được trao tặng thông thường là những văn bằng và chức vụ tối đa trong ĐH: “TS” (Honorary Doctor) hay “Giáo sư” (Honorary Professor). Người được trao tặng ko nhất thiết phải là cựu sinh viên hay cựu nhân viên của trường, cũng không cần thiết phải với quy trình học vấn nào, mà thậm chí là một nhà hoạt động và sinh hoạt chính trị, nhà hoạt động và sinh hoạt xã hội, một người nghệ sỹ, nhà báo, công chức … với tiếng tăm. Ở Úc, cựu Thủ tướng Paul J. Keating, những người có trình độ học vấn cấp phổ thông trung học, sau lúc rời chính trường, được Trường ĐH New South Wales trao tặng học hàm “Honorary Professor”, để ghi nhận đóng góp của ông trong nỗ lực đem tên tuổi nước Úc vào thị trường tài chính Á châu.

Những học vị và học hàm danh dự, vì như thế thế, với tính ngoại giao, “hữu nghị”, hơn là những chứng chỉ khoa bảng. Do đó, trong thực tiễn, phần đông những người Tây phương được trao học vị và học hàm danh dự ít một khi sử dụng nó như là một thành tích hoạt động và sinh hoạt khoa bảng hay trình độ học vấn; tuy nhiên, một số trong những đồng hương người Việt lại hay thích ký tên mình kèm theo những danh xưng danh dự nơi công cùng.

Ngoài những học hàm “hữu nghị” này, nhiều trường ĐH còn phong chức “Emeritus Professor” (cựu giáo sư) cho những giáo sư đã về hưu, nhưng vẫn còn đó ràng buộc với trường ĐH. Danh hiệu này thường được trao tặng cho những giáo sư với đóng góp to cho khoa học, cho trường và đã thao tác làm việc tại trường trong một thời hạn dài.

Vài chức vụ trong số hội đoàn trình độ chuyên môn

Một trong những ngành nghề trình độ chuyên môn như y khoa và kĩ thuật thường được tổ chức khá nghiêm ngặt, mà trong đó trình độ trình độ chuyên môn và phong cách thâm niên được phân chia tương đối rõ rệt. Theo cơ cấu tổ chức tổ chức này, những người hành nghề phải là hội viên của một hiệp hội chuyên ngành. Hiệp hội này còn có tính năng đề ra những tiêu chuẩn chỉnh và qui tắc hành nghề, kiểm tra trình độ trình độ chuyên môn của hội viên, và quản lí nhân sự trong tổ chức. Theo định kì, thông thường là hàng năm, những hiệp hội trình độ chuyên môn này tổ chức một kì thi tuyển để kết nạp hội viên. Ví dụ như ở Úc và Anh, những BS muốn hành nghề chuyên nghành, ngoài việc thực tập một thời hạn (khoảng 5 năm), còn phải qua một kì thi tuyển vào trong 1 hội đoàn trình độ chuyên môn như “Royal College of Surgeons” (dành riêng cho những BS giải phẫu), “Royal College of Radiologists” (dành riêng cho những BS chuyên nghành quang tuyến học), v.v… Sau lúc thi đỗ, thí sinh sẽ được cấp chứng chỉ hành nghề. Những chứng chỉ này thường xuyên có chữ “Fellow” phía trước, như “Fellow of the Royal College of Surgeons” hay (FRCS). Tuy mang danh hiệu Fellow, nhưng cấp bậc thì ko tương đương với những chức danh khoa bảng trong số viện phân tích. Giới kĩ sư ở Mĩ cũng có thể có những hiệp hội tương tự như trong ngành y khoa, tuy nhiên cách thức thu nạp hội viên và tên thường gọi của họ khác ngành y khoa.

Tuy nhiên, trong số ngành nghề khác, với rất nhiều hiệp hội trình độ chuyên môn hoạt động và sinh hoạt một cách bán thương mại, và hình thức tổ chức ko nghiêm ngặt như trong ngành y khoa và kĩ thuật. Phần đông những hiệp hội này xuất hiện đón nhận toàn bộ những hội viên, ko phân biệt trình độ học vấn và kinh nghiệm trình độ chuyên môn, trong cả sinh viên cũng thậm chí gia nhập, và ko phải qua một kì thi tuyển nào. Hội viên phải đóng hội phí mỗi năm. Hội viên thường được gọi là “Thành viên”, thay vì như thế “Fellow” như những hiệp hội tráng lệ và trang nghiêm. Do đó, là hội viên của những hội này ko Có nghĩa là một minh chứng về kinh nghiệm trình độ chuyên môn hay thành tích hoạt động và sinh hoạt khoa học.

Ngoài những hiệp hội trình độ chuyên môn, còn tồn tại những hội đoàn bách khoa, mà trong đó thành viên là toàn bộ những nhà nha khoa hoạt động và sinh hoạt trong mọi nghành nghề không giống nhau. Những hiệp hội này thường xuyên có tên “Academy”, ví dụ như “The National Academy of Sciences of the United States of America” (tức Viện Hàn lâm Khoa học Vương quốc Hoa Kỳ). Không phải như Liên Xô cũ (nơi mà Viện Hàn Lâm Khoa Học Moscow là một trung tâm phân tích), ở những nước Tây phương như Mĩ, Anh và Úc, viện hàn lâm ko phải là một viện phân tích, cũng ko phải là tập hợp những viện phân tích, mà là một đoàn thể hay tổ chức tư nhân bất vụ lợi, với tính năng đó là: (i) cố vấn cho chính phủ những chính sách liên quan tới khoa học và kĩ thuật; và (ii) giáo dục và cổ động quần chúng về khoa học và vai trò của khoa học trong xã hội. So với phần đông quần chúng, cụm từ “viện hàn lâm” đồng nghĩa với nơi triệu tập của những bộ óc siêu việt, những con người uyên thâm nhất của một vương quốc. Tuy nhiên trong thực tiễn ở những nước với nền khoa học tiến bộ cao như Mĩ thì điều này chỉ đúng một phần, vì như thế như nói trên, Viện Hàn lâm Khoa học chỉ là một đoàn thể, là một cơ quan đại diện thay mặt cho những nhà nha khoa. Hội viên của hàn lâm viện thường do đồng nghiệp tiến cử và bình bầu. Do đó, với nhiều nhà nha khoa với thực tài, nhưng vẫn không được tiến cử, nên ko khi nào là thành viên của hàn lâm viện! Trong số khoảng 350 nhà nha khoa và xã hội Mĩ đoạt giải Nobel, chỉ với 170 người là thành viên của Viện này. Viện Hàn lâm Khoa học Vương quốc Hoa Kì với khoảng 1900 thành viên; trong đó với khoảng 300 là người mang quốc tịch và ở quốc tế . Theo tiêu chuẩn chỉnh chung, họ phải là những nhà nha khoa ưu tú trong nghành nghề trình độ chuyên môn, nhưng tại tính cách bình bầu, nên nó cũng lòi ra vài vấn đề liên quan tới việc thiên vị và bè phái. Đã với nhiều người nghĩ là Viện này là một CLUB kín (“close club”), nơi mà chỉ với những nhà nha khoa quen biết với nhau qua giao thiệp xã giao, hơn là một cơ quan đại diện thay mặt chân chính cho những nhà nha khoa. Điểm qua danh sách của 1900 thành viên thuộc Viện này, người ta thậm chí tìm thấy tên của nhiều nhà nha khoa thường hay xuất hiện trên những khối hệ thống truyền thông đại chúng hay với nhiều hoạt động và sinh hoạt xã hội và chính trị như Albert Einstein, James Watson, v.v. Thành ra, nhiều nhà nha khoa to, những người tự coi họ là làm những công việc khoa học loại “thứ thiệt”, những người ko thích hư danh hay ồn ào trên những khối hệ thống truyền thông, thì ko thích xuất hiện trong Viện này. Nhà vật lí học lừng danh Richard Feynman, cũng như nhiều nhà nha khoa lừng danh khác, ko phải là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Vương quốc Hoa Kì. Chưa tồn tại một khoa học Việt Nam hay gốc Việt nào với chân trong Viện Hàn lâm Vương quốc Khoa học Hoa Kì.

Vài nhận xét chung

Người lạ lẫm với khối hệ thống khoa bảng và bằng cấp thậm chí sẽ thấy chóng mặt quay cuồng với những tên thường gọi những học vị và học hàm trên phía trên, và sẽ đặt thắc mắc là người được cấp những văn bằng này phải đạt những tiêu chuẩn chỉnh gì. Thực ra, đứng trên bình diện vương quốc, không tồn tại tiêu chuẩn chỉnh nhất quán giữa những trường ĐH trong việc cấp những văn bằng này. Mỗi trường ĐH với những tiêu chuẩn chỉnh riêng. Mang lúc mỗi thí sinh cũng khá được xét theo từng trường hợp riêng lẻ. Mang sinh viên ra trường tiến sỹ chỉ trong vòng sau 3 hay thậm chí hai năm theo học, nhưng cũng có thể có sinh viên phải miệt mài cả tám năm để lấy mảnh bằng TS. Cũng đều có những trường hợp rất hiếm lúc sinh viên theo học chương trình TS, nhưng lúc ra trường chỉ được thẩm định và cấp bằng Cao học. Lại với người phân tích cả mười năm, nhưng chẳng viết được luận án gì! Đôi lúc, tự những học vị Ph.D, M.S, B.S nó bao hàm một nội dung bát ngát tới mức … chẳng với nghĩa gì ví dụ. Trên lí thuyết, văn bằng Ph.D là học vị tối đa ở Mĩ và Úc; tuy nhiên, cũng có thể có nhiều “loại” Ph.D với nhiều quality không giống nhau. Mang nhiều những người có văn bằng Ph.D, nhưng độ hiểu sâu và kỹ năng chưa chắc đã hơn một những người có học vị Cử nhân, thậm chí Tú tài, thời Pháp thuộc ở Việt Nam.

Ngoài ra, ở Mĩ còn tồn tại tệ nạn “xí nghiệp văn bằng” (diploma mills) hoạt động và sinh hoạt hoặc dưới hình thức dạy học hàm thụ, hoặc qua khối hệ thống dạy học từ xa với sự trợ giúp của máy vi tính và mạng internet. Phần to những trường này thực tế chỉ là những văn phòng nhỏ tận nơi, thậm chí chỉ là nhà để xe hay nhà bếp, nhưng họ lại tự gắn cho họ những mẫu tên “lập lờ đánh lận con đen” (mà nếu công chúng ko để ý kĩ thậm chí lẫn lộn với những trường lừng danh của Mĩ) như “Harbard University”, “Universitas Harvardiana”, “Atlanta Southern University”, v.v. Mục đích duy nhất của những sơ sở thương mại này là bán bằng cấp với giá từ 3000 tới 5000 đô-la Mĩ. Mang “trường” còn bán tới 500 bằng tiến sỹ hàng tháng! Do đó, một học vị, nếu ko “đi kèm theo” với một trường ĐH nghiêm chỉnh được thừa nhận, cũng thậm chí không tồn tại giá trị khoa bảng gì.

Tiêu chuẩn chỉnh và phẩm chất học hàm thường mang tính chất địa phương; tức là cũng có thể có sự không giống nhau giữa những thời điểm, giữa những nước, và thậm chí giữa những trường ĐH trong cùng một nước. Một vị Professor ở Mĩ thậm chí chỉ được xem tương đương với một Associate Professor ở Pháp hay Anh, và ngược lại. Tương tự, một Assistant Professor ở một trường lừng danh tại Mĩ thậm chí trở thành Professor ở Nhật, Hồng Kông hay Singapore.

Thời điểm cũng là một yếu ớt tố quan trọng. Vài mươi năm vừa qua phía trên, ở những nước như Anh, Úc, Pháp, Đức và Nga, mỗi Ban trình độ chuyên môn (Department) trong một trường ĐH chỉ với một người duy nhất mang học hàm “Professor”, những người sót lại chỉ là “Associate Professor” hay “Lecturer”. Những vị người mang hàm “Professor” thời đó được phép sử dụng danh hiệu này suốt đời, dù họ chuyển từ trường ĐH này quý phái trường ĐH khác. Học hàm “Professor”, do đó, cực kỳ cao quí ở những nước này trong thời hạn trước phía trên. Nhưng ở một khía cạnh khác, thậm chí nói vấn-đề-một-Professor này cũng là nguyên nhân làm cho nhiều nhà khoa bảng ở những nước trên chuyển quý phái Mĩ phân tích và giảng dạy, vì như thế ở Mĩ, một Ban thậm chí với nhiều (thậm chí hàng trăm) người mang hàm “Professor”. Những nhà khoa bảng trẻ ở Mĩ ko phải chờ tới lúc lục tuần để được phong hàm “Professor”! Tuy nhiên, để chống lại dòng “chảy chất sám” này, ngày này, ở những nước như Anh, Đức và Úc, học hàm “Professor” đã được “Mĩ hoá”, và mỗi Ban thậm chí với nhiều người mang học hàm “Professor”. Những nhà khoa bảng trẻ do đó với thời cơ mang học hàm này hơn trước.

Vì thế học hàm “Professor” bị Mĩ hóa, ngày này, với quá nhiều Professor và phân biệt ai tốt, ai dở là một việc làm cực kỳ khó khăn vì như thế trong nhiều trường hợp, học hàm này không hề phản ảnh trung thực kinh nghiệm trình độ chuyên môn trong phòng khoa bảng nữa. Thực vậy, nhiều giáo sư ở những trường ĐH to ở Mĩ và Úc cũng thậm chí “dốt” (huống hồ chi là học trò Ph.D!) trái lại, cũng có thể có vô số người không tồn tại học hàm “Giáo sư” nhưng lại cực kỳ tốt. Cũng đều có nhiều nhà khoa bảng với hàng trăm bài báo khoa học và trên phương diện trình độ chuyên môn, còn lừng danh hơn nhiều Professors khác, nhưng họ chỉ giữ chức Assistant Professor, thậm chí không tồn tại học hàm nào! Thành ra, trong hoạt động và sinh hoạt khoa học, bằng cấp và danh xưng là những điều ko được đặt nặng trĩu. Thực ra, so với phần to những nhà nha khoa chân chính, những học hàm và danh xưng trọn vẹn vô nghĩa, ngoài việc gây tuyệt hảo và “lấy le” với những người dân thường hay những nhà chính trị thiếu hiểu biết về hoạt động và sinh hoạt khoa học.

Xuất phát từ truyền thống lịch sử lâu lăm, người Việt Nam ta trọng giới khoa bảng và những những người có bằng cấp cao. Nhưng sự trọng bằng cấp của số đông dân chúng đã sinh ra tệ nạn khệnh khạng bằng cấp trong giới với học hay với chút chữ nghĩa. Ngày này, chỉ việc mở một tờ báo Việt, người ta sẽ phải chóng mặt quay cuồng về những bằng cấp và danh xưng của những vị cử nhân, luật sư, kĩ sư, tiến sỹ, giáo sư, này nọ. Cố nhiên, một số trong những bằng cấp và học hàm này là thật, do chính đương sự đạt được trong quy trình học tập và phân tích, nhưng cũng có thể có một số trong những vô số là những bằng cấp được chuyển ngữ một cách bịp bợm, nhằm mục tiêu lòe đồng hương, hay thậm chí một số trong những học vị và học hàm “dỏm”. Thực vậy, với lẽ do yêu cầu tài chính hay môt lí do nào khác, những người có bằng cấp, do vô tình hay cố ý, cũng từng đôi lúc lạm dụng quá bằng cấp của tớ và danh xưng. Nhiều trường hợp, người ta quảng cáo là “Giáo sư” một ĐH nào khác, nhưng lại cố tình lờ đi thực tế học hàm đó chỉ là một chức “Conjoint” hay danh dự. Mang trường hợp người ta quảng cáo là “Fellow” của một đoàn thể trình độ chuyên môn về giải phẫu, nhưng trên thực tiễn họ chỉ là “Thành viên”!

Ở đầu cuối, một điều khá thịnh hành trong những những người có bằng cấp là họ thường hay nghĩ rằng học vị và học hàm của họ là ưu việt hơn bằng cấp của người khác, trường ĐH hay cao đẳng và những giáo sư mà người ta theo học là lừng danh hơn, tốt hơn, tốt hơn, v.v… những nơi khác và giáo sư khác. Điều này ko những chỉ thấy ở giữa cá thể, mà còn giữa những vương quốc. Dù ko nói ra ví dụ, nhưng quality bằng cấp thường được reviews một cách chung chung phụ thuộc vào nền khoa học kĩ thuật của một nước hơn là phụ thuộc vào kinh nghiệm của những người có bằng cấp. Chính vì như thế thế mà những nước đã phát triển như Mĩ, Anh, Úc, Pháp, v.v… ko chịu thừa nhận bằng cấp từ những nước nghèo hơn như Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, v.v… Lí do ko thừa nhận bằng cấp quốc tế thường được núp dưới danh nghĩa “tiêu chuẩn chỉnh”, tức là theo họ, những nhân viên được đào tạo và huấn luyện trong số nước đang phát triển với tiêu chuẩn chỉnh thấp hay là không đạt tiêu chuẩn chỉnh mà người ta tìm ra.

Thật là khôi hài và ấu trĩ nếu người Úc nghĩ là kĩ sư của họ tài tốt hơn kĩ sư người Đức, hay BS của họ được đào tạo và huấn luyện kĩ hơn những BS người Mĩ hay Pháp, hay những nhà toán học của Úc khá hơn những nhà toán học Việt Nam hay Ấn Độ. Ấy thế mà này là những nguyên nhân mà người ta tìm ra để ko chịu thừa nhận bằng cấp của những quốc tế Úc! Nhưng xét cho cùng, ngoài một vài lí do chính đáng, sự không-công-nhận bằng cấp quốc tế cũng là một cách phô trương thanh thế của họ, những nước phong phú, và bảo vệ thị trường lao lực cho sinh viên người phiên bản xứ, chứ chẳng liên quan gì tới tiêu chuẩn chỉnh và phẩm chất đào tạo và huấn luyện.

Mục đích thực và chính của việc học hành là để mở mang trí tuệ, trau giồi kỹ năng, rèn luyện nhân cách, và làm người hữu ích cho xã hội. Bằng cấp và chức vụ khoa bảng ko phải sử dụng để đo những hậu quả trên, mà chỉ là những phân chia phong cách khoa bảng rất tương đối. Bằng cấp, dù là học vị tối đa như tiến sỹ, chỉ là một những bước đầu tiên trong hoạt động và sinh hoạt khoa học, và tự nó ko nói lên được kinh nghiệm trình độ chuyên môn của nhà nha khoa. Tương tự, một học hàm tối đa như giáo sư cũng ko phản ánh đúng đắn được mức độ đóng góp vào kho tàng tri thức của thế giới. Người trí thức chân chính chỉ nghĩ tới những đóng góp với giá trị nhằm mục tiêu đem lại phúc lợi thực sự cho thế giới, và ko khi nào tùy thuộc vào học vị, học hàm hay những danh xưng phù phiếm để gây tác động trong xã hội.

Ghi chú:

Thực ra, Universitas of Doctors chỉ là một hiệp hội (Guild) của những “Thầy”. Theo tiếng Latin, chữ Doctorem cũng Có nghĩa là “Thầy”.

Tuy nhiên, trong những năm sắp phía trên những trường này đều trở thành ĐH chính thức. Ví dụ như trường “University College of Bristol” tuy xây dựng từ thời điểm năm 1876, nhưng mãi tới năm 1909 mới được thừa nhận là “The University of Bristol”!

Ở Việt Nam còn xẩy ra một sự ngộ nhận hết sức “tai hại” trên báo chí về một em học viên người Việt Nam, 17 tuổi, đỗ đầu ở một trường trung học tư thục ở Anh; nhưng với lẽ vì như thế nhầm lẫn trường “college” mà em theo học là “ĐH”, nên nhà báo đã vội viết bài ca tụng em là một “thần đồng tốt nghiệp ĐH năm 17 tuổi”!

Tôi ko biết tiếng Việt ta với danh từ nào để dịch văn bằng “Associate”. Mang người ý kiến đề nghị sử dụng “Chứng chỉ” để dịch chữ này; tuy nhiên “Chứng chỉ” với lẽ đúng đắn hơn với “Certificate”. Tôi ý kiến đề nghị sử dụng cụm từ “Cử nhân dự khuyết” cho văn bằng “Associate”.

Hai văn bằng Bachelor of Science (B.Sc. hay B.S.) và Bachelor of Arts (B.A.) thường được dịch là “Cử nhân Khoa học” và “Cử nhân Văn chương”. Tuy nhiên, hai văn bằng này rất bao quát. Một sinh viên theo học môn Tâm lí học (Psychology) thậm chí tốt nghiệp với văn bằng B.A. nếu bộ môn này chịu sự quản lí của phân khoa Văn chương (Faculty of Arts), hoặc B.Sc. nếu bộ môn Tâm lí học chịu sự quản lí của phân khoa Khoa học (Faculty of Science).

Xem thêm: ( Royalty Fee Là Gì ? Phí Phiên bản Quyền Trong Nhập Khẩu Phí Phiên bản Quyền Trong Nhập Khẩu

Nhờ vào tính cách đào tạo và huấn luyện và chương trình học, tôi ý kiến đề nghị sử dụng cụm từ “Cao học dự khuyết” cho văn bằng “Graduate Diploma”.

“Doctorate” là một danh từ chung sử dụng để chỉ học vị “TS”. Chữ “TS” với lẽ được xuất phát từ chữ Hán mà tiếng Anh phiên âm là “Chin-shih” (và tiếng Anh dịch là “Doctor”). Hình như văn bằng này được cấp lần trước hết vào năm 1313 (dưới triều đại nhà Tống); vào năm này, một cuộc thi tuyển đặt dưới sự chủ tọa của vua được tổ chức. Qua hậu quả của kỳ thi này, với 300 thí sinh được cấp danh hiệu Chin-shih; trong số này, với 75 người gốc Mông Cổ, 75 người quê quán ở miền Nam Trung Quốc, 75 người quê quán ở miền Bắc Trung Quốc, và 75 những người có quốc tịch ngoại quốc.

Trong một bài báo sắp phía trên ở trong nước, một nhà giáo dục ý kiến đề nghị sử dụng cụm từ “TS thời thượng” để gọi những thí sinh này!

Trong số ĐH Anh và Úc, không tồn tại chức vụ Assistant Professor, và những chức vụ như Lecturer và Senior Lecturer sẽ là tương đương hay cao hơn với Assistant Professor của Mĩ. Tuy được gọi là “Assistant Professor”, nhưng những giáo sư này ko phải là phụ tá (assistant) cho những giáo sư cao hơn, mà là một giáo sư trọn vẹn độc lập. Vì thế thế, những học hàm ở bậc này còn có lẽ nên dịch quý phái tiếng Việt là “Giảng sư”.

Trong một vài trường ĐH theo khối hệ thống của Anh Quốc, học hàm “Reader” sẽ là tương đương với “Associate Professor”. Ở trong nước, Associate Professor được dịch là “Phó Giáo sư”.

Học hàm “Professor” thường được dịch là “Giáo sư”. Phía trên là một học hàm tối đa trong ĐH. Tuy nhiên, cũng có thể có trường ĐH ở Mĩ phong học hàm “University Professor” (thường sẽ là cao hơn cả “Professor”) cho những giáo sư với thành tích phân tích khoa học xuất sắc và với đóng góp to cho trường.

Những bài báo này thường xuyên phải qua một mức độ “kiểm duyệt” tương đối gắt gao (thường từ 6 tháng tới một năm) trước lúc được gật đầu đồng ý cho xuất phiên bản. Người kiểm duyệt thông thường là đồng nghiệp làm cùng ngành, nhưng đương sự (những người có bài báo được duyệt xét) ko biết họ là ai. Những tạp chí với rất tốt chỉ nhận công bố khoảng 1 tới 20% những bài báo khoa học được gửi tới tòa soạn. Vì thế thế, nhá khoa học nào với nhiều dự án công trình được công bố trên những tờ tạp chí với uy tín thường để nể trọng trong ngành nghề của tớ, và với thời cơ được thăng tiến trong nấc thang khoa bảng

Nguồn http://nguyenvantuan.chuyenluan.net

Bài góp ý của tác giả Nguyễn Xuân Thiện

Người Việt Nam thường gọi “doctor” là “BS” để chỉ lương y, hoặc “tiến sỹ” để chỉ một học vị tối đa ở ĐH. “Bác Sỹ” là một nghề nghiệp, trong lúc đó “tiến sỹ” là một học vị. Trong tiếng Anh cũng vậy, câu nói “I am a doctor” với ý nghĩa trọn vẹn khác với “I have a doctor’s degree”.

Ở Mỹ chữ “Ph.D.” (viết tắt của “Doctor of Philosophy”), với nghĩa tương đương với chữ “tiến sỹ” của Việt Nam, là học vị tối đa ở ĐH. Một vài tiêu chuẩn chỉnh tối thiểu của nó là phải với dự án công trình phân tích mang tính chất cách học thuật, với tính cách độc sáng sủa (originality), thể hiện dưới hình thức một luận án trước lúc đưọc cấp học vị này. Loại “doctor” này ở Mỹ gọi là “academic doctorate degree” để phân biệt với những loại “doctor” trong “doctor of medicine”, “doctor of pharmacy” v.v… thuộc nhóm “first professional degree” (“học vị chuyên nghiệp cấp một”).

Nói một cách cụ thể hơn, “first professional degree” ở Mỹ cơ bản gồm với:- Doctor of Audiology (Au.D.)- Doctor of Chiropractic ( D.C.)- Doctor of Dental Surgery (D.D.S.), Doctor of Dental Medicine (D.M.D)- Doctor of Medicine (M.D.)- Doctor of Occupational Therapy (D.O.T.)- Doctor of Optometry (O.D.)- Doctor of Osteopathic Medicine (D.O.)- Pharmacy Doctor (Pharm.D.)- Doctor of Physical Therapy (D.P.T.)- Doctor of Podiatric Medicine (D.P.M.)- Doctor of Veterinary Medicine (D.V.M.)- Juris Doctor (J.D.)

Đăc điểm của loại “doctor” trong “first professional degree” là:

– phần to liên hệ tới nghề y và một chiếc bên luật

– ko đào tạo và huấn luyện trực tiếp ngay sau cấp trung học (như ở nhiều nước khác), mà là phải học qua từ 2 tới 4 năm (ngành gì cũng khá được ) ở ĐH. Sau đó học 3, 4 năm (thông thông thường là 4 năm) ở trường chuyên nghiệp (professional school)

– ko cần phải có luận án với tính cách phân tích độc sáng sủa để được cấp “doctor”.

Hiểu như vậynhững chữ”doctor of medicine”, “pharmacy doctor” ở Mỹ nên dịch là “y sư”, “dược sư” thì đúng hơn dịch là “tiến sỹ y khoa”, “tiến sỹ dược khoa”.

Ở phía trên chữ “doctor” nên hiểu theo nghĩa của tiếng Latin, nghĩa là “thầy” (tiếng Hán gọi là “sư”, như trong chữ “giáo sư”). Ở Việt Nam thời xưa người ta cũng quen sử dụng chữ thầy”, tỷ dụ “thầy giáo”, “lương y”, “thầy khiếu nại” để chỉ những người làm trong một số trong những nghề mà người ta kính trọng.

Nhân tiện để tìm hiểu thêm xin đưa thêm thí dụ về trường hợpngành y ở Nhật.

Xem thêm: May Ơ Bánh Răng Là Gì ? Truyền Động Bánh Răng Như Thế Nào? Phiên bản Vẽ Kỹ Thuật Bánh Răng

Ở Nhật, người ta vào trực tiếp trường y sau lúc học xong trung học. Sau 6 năm thì được tốt nghiệp với văn bằng cử nhân y khoa (igakushi) do những ĐH cấp. Dù vậy, để sở hữu tư cách hành nghề BS (license) thì phải qua kỳ thi trong phòng nước, gọi là “kokka ishi shiken” (thi bằng “y sư vương quốc”). Muốn với học vị tiến sỹ y khoa thì lại khác: phải kế tiếp phân tích thêm 4 năm nữa ở ĐH.

Ở Nhật, người ta phân biệt rất rõ chữ “BS” (ishi) – một loại nghề nghiệp, với chữ “tiến sỹ” (hakase) – một loại học vị-, chứ ko sử dụng chung một chữ ”doctor” như ở nhiều nước khác.Xin mời đọc Trang Nguyễn Văn Tuấnhttp://vietsciences.không tính phí.fr/

Những bài cùng tác giả:

Bàn về nguồn gốc con người tiến bộ (Nguyễn văn Tuấn)Bưởi không khiến ung thư vú (Nguyễn văn Tuấn)Bảo tồn môi sinh (Nguyễn văn Tuấn)Chất béo ko tác động.. (Nguyễn văn Tuấn)Giải Nobel Y khoa (Nguyễn văn Tuấn)Giải Nobel Y khoa: GS Mario R. Capecchi (Nguyễn văn Tuấn)Học vị tiến sỹ và học hàm ở những ĐH Úc và Mĩ (Nguyễn văn Tuấn)Nhân năm Tý bàn chuyện (Nguyễn văn Tuấn)Những ngộ nhận về học vị tiến sỹ tại VN (Nguyễn Văn Tuấn)Quản lí dự án công trình phân tích khoa học (Nguyễn văn Tuấn)Vấn đề tác giả một bài báo khoa học (Nguyễn văn Tuấn)

Vấn đáp









Về Viettingame.com

Viettingame.com - Chuyên trang web tổng hợp những thông tin hữu ích trên internet như thông tin về game, tin tổng hợp
Xem tất cả các bài viết của Viettingame.com →

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.